حسن بن محمد بن حسن اشعرى قمى ( مترجم : تاج الدين حسن بن بهاء الدين قمي )

195

تاريخ قم ( طبع مرعشى ) ( فارسى )

خدمتكاران خود از پيش او بيرون آمد ، و آمد تا به زمين قم ، و بذين موضع فرود آمد ، و اين ديه را بنا كرد و منزل ساخت . و كويند : آن را فرابه بذين علّت نام نكردند ، بل كه بسبب آن نام كردند كه آب آن بسيار بود ، فرابه يعنى پر آبه . برزآباد : فرالا « 1 » آن را بنا كرده است . جهستان : راوى چنين گويد كه : اين ديه را جهستان كابل « 2 » ، كه ملك برو خشم گرفته بود بنا كرده است . و كويند كه : بندهء بود سيّد او بر او خشم گرفته بود ، از كابل بيرون آمد با جماعتى از حواشى ، و بقم نزول كرد ، و جهستانرا بنا نهاد و منزل كرد ، و به شهر قم از نسل مماليك او جمعى هستند معروف . كمج « 3 » : كى بن ميلاد « 4 » آن را بنام خود بنا كرده است ، و اليوم مندرس است .

--> ( 1 ) . در نسخة چاپى : فرابه . ( 2 ) . يعنى جهستان از أهل كابل . ( 3 ) . در منابع اين نام به سه صورت ضبط شده است : كمج ( به فتح كاف و كسر ميم ) ، يا كمج ( به ضم كاف و كسر ميم ) ، يا كميج . و « كم » يعنى « قم » ، و « كمج » يعنى قمّى ، و كم نام كهن قم قبل از تعريب مىباشد ، و جيم نسبت است ، و كمجى يعنى قمّى ، علاوه بر اين زبان قمى كهن را نيز كمج مىگفته‌اند . ( فارسى قمى : مقدمه ) ، در كتابهاى تاريخ و رجال نام بعضى از اعلام قم با نسبت كمجى آمده است هچون : أبو طاهر كمج القمى ( محاسن اصفهان مافرّوخى : ص 33 ) ، ناصح الدين أبو جعفر كمج « النقض عبد الجليل رازى : ج 1 ، ص 226 و ج 2 ، ص 222 » ، استاد أبو الحسن كمج ، عبد الجليل رازى در « النقض » از مدرسه‌اى به نام او در قم ياد مىكند « النقض : ج 1 ، ص 164 و ج 2 ، ص 195 » . ( 4 ) . بنا بر تحقيق دكتر پرويز اذكائى ( همدان‌نامه : ص 134 - 135 ) ميلاد ( - مهرداد / ميترادات ) از خاندانها پارتى ساكن و حاكم در غرب ايران بوده‌اند ، كه اعضاى اين خاندان بانى و سازنده